Gemeenten en andere partijen zoals GGD’en en omgevingsdiensten staan steeds vaker voor de opgave om gezondheid mee te nemen in ruimtelijke plannen en gebiedsontwikkeling. Dat vraagt om samenwerking tussen verschillende disciplines en om een gestructureerde aanpak. Dit stappenplan helpt je om gezondheid op een gestructureerde manier mee te nemen in ruimtelijke planvorming en gebiedsontwikkeling, passend bij het project en de lokale situatie.
Een gezonde leefomgeving beschermt én bevordert de gezondheid. Een gezonde leefomgeving faciliteert ook de gezondheid, bijvoorbeeld door toegankelijke voorzieningen en een goede inrichting van de openbare ruimte. Dit leidt tot een omgeving die inwoners als prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn, en waar de negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is.
Door gezondheid vanaf het begin mee te nemen in planvorming en gebiedsontwikkeling kunnen gezondheidsrisico’s worden beperkt en kansen voor gezondheid benut. Een integrale aanpak helpt om ruimtelijke keuzes beter af te stemmen op de gezondheid en het welzijn van inwoners.
HIER KOMT DAN DE UITGESCHREVEN TEKST VAN DE VISUAL TBV TOEGANKELIJKHEID
Doel
Dit stappenplan helpt gemeenten, GGD’en en andere betrokken partijen om gezondheid op een gestructureerde manier mee te nemen in gebiedsontwikkeling en ruimtelijke planvorming. Het biedt een praktisch overzicht van logische stappen, hulpmiddelen en informatiebronnen om de kwaliteit van de leefomgeving in samenhang met gezondheid te analyseren, te beoordelen en te verbeteren. Het stappenplan is een verdieping van de ‘Aan de slag’-stappen uit de Gids Gezonde Leefomgeving.
Wat kun je met het stappenplan?
Per stap zie je:
- wanneer je de stap kunt gebruiken;
- hoe je de stap uitvoert en welke partijen je kunt betrekken;
- welke aandachtspunten belangrijk zijn;
- welk resultaat de stap oplevert;
- welke hulpmiddelen en instrumenten beschikbaar zijn;
- een bijbehorend werkblad.
Door het stappenplan te gebruiken, krijg je meer inzicht in de kwaliteit van de leefomgeving en de samenhang ervan met gezondheid in wijken of buurten. Het helpt je om ambities te formuleren, prioriteiten te stellen en passende maatregelen te kiezen. Zo werk je samen met betrokken partijen doelmatig aan een gezonde leefomgeving. Het resultaat is een integraal overzicht van knelpunten, kansen en mogelijke oplossingsrichtingen, waarmee je onderbouwde keuzes kunt maken.
Hoe gebruik je het stappenplan?
Het stappenplan is modulair opgebouwd; je hoeft de stappen niet altijd van begin tot eind te doorlopen. Afhankelijk van de vraag, de fase van het project, de beschikbare tijd en de lokale context kun je ook afzonderlijke onderdelen of stappen gebruiken. Tijdens én na het doorlopen van de stappen is het belangrijk om de voortgang en resultaten te monitoren en te evalueren. Zo kun je waar nodig bijsturen. Het stappenplan is vooral geschikt voor gemeenten en GGD’en. Als tijd of capaciteit beperkt is, kun je delen ervan ook laten uitvoeren door externe partijen zoals een adviesbureau.
Aandachtspunt bij stappenplan: flexibel te doorlopen
De stappen in het stappenplan volgen elkaar logisch op. In een ideale situatie doorloop je alle zes stappen, inclusief monitoring en evaluatie. In de praktijk is dit echter niet altijd haalbaar. Misschien ben je al verder in een (lopend) proces of heb je alleen tijd voor enkele stappen. Je kunt daarom ook ‘instappen’ of ‘uitstappen’ in een bepaalde stap of een andere stap overslaan (tijdelijk of voor langer). Voor elke gemeente/opdrachtgever is de beschikbare capaciteit, het budget en de tijd bepalend voor het tempo en de intensiteit waarin stappen binnen het stappenplan worden doorlopen.
Wanneer zet je het stappenplan in?
Je kunt dit stappenplan op verschillende momenten en voor verschillende doelen en schaalniveaus inzetten. Bijvoorbeeld voor:
- het opstellen van een omgevingsvisie en/of het opstellen van een nota volksgezondheidsbeleid voor een specifiek gebied (gemeente/wijk/buurt);
- gebiedsontwikkeling: de inrichting van een nieuwe wijk of buurt;
- concrete projecten en plannen in bestaande wijken of buurten, zoals een renovatie.
De manier waarop je het stappenplan toepast en de doorlooptijd, verschillen per project. De voorbeelden in dit stappenplan laten zien hoe het in verschillende situaties kan worden toegepast.
Schematisch overzicht stappenplan
Hieronder staat een schematisch overzicht van het stappenplan Gezonde Leefomgeving.
HIER KOMT DAN DE UITGESCHREVEN TEKST VAN DE VISUAL TBV TOEGANKELIJKHEID
Ga naar de stappen:
Oriënteren
Waar sluit je bij aan?
Analyseren
Wat speelt er?
Oriënteren
Waar sluit je bij aan?
Analyseren
Wat speelt er?
Oriënteren
Waar sluit je bij aan?
Analyseren
Wat speelt er?
Welke partijen betrekken?
Bij het doorlopen van de stappen kunnen verschillende partijen betrokken zijn. Welke partijen je betrekt, hangt af van de vraag, de projectfase en de lokale situatie. In de visualisatie is dit verbeeld door golvende lijnen van variabele hoogte rond het stappenplan. In bijlage Y staat een overzicht van de partijen die je kunt betrekken bij het stappenplan. Op hoofdlijnen zijn de volgende partijen te onderscheiden:
- Bestuur (of bevoegd gezag):
Dit is de partij die formeel verantwoordelijk is voor de inrichting van een gezonde leefomgeving. Meestal is de gemeente (het college van B&W) verantwoordelijk voor beleid en beleidsuitvoering in een bepaald gebied (gemeente, wijk of buurt). Soms zijn andere partijen zoals een provincie of een waterschap het bevoegd gezag. - Professionals:
Dit zijn alle partijen die vanuit hun professionele rol de leefomgeving analyseren, ontwerpen, realiseren, beheren of hierover kunnen adviseren. Denk hierbij aan:- GGD, omgevingsdienst, kennisinstelling en RO-adviseur
- Ontwerper, bouwkundige, projectontwikkelaar, aannemer, beheerders
- Stakeholders (waaronder inwoners):
Dit zijn partijen die geraakt worden door ontwikkelingen in een bepaald gebied en/of die invloed willen uitoefenen gezien hun behoeften en belangen. Het gaat om (huidige of toekomstige) inwoners van een bepaald gebied en daarnaast om ondernemers, buurtorganisaties, zorg- en onderwijsinstellingen en natuur- en sportorganisaties.
Advies: stel kernteam samen
Om dit project te kunnen realiseren is het van belang eerst een kernteam samen te stellen.
Met dit team bereid je het project voor, stel je een startnotitie op en begeleid je waar nodig het vervolg van het proces. Waar moet je op letten bij het samenstellen van een kernteam?
- Stel vast wie het kernteam trekt;
- Zorg dat er mensen uit fysiek/ruimtelijk en sociaal/gezondheidsdomein meedoen;
- Bekijk de bijlage en Handreiking samen werken aan een gezonde leefomgeving als je meer wilt weten over hoe en met wie je kunt samenwerken.
Advies: Blijf communiceren
Gebiedsgerelateerde projecten hebben vaak een lange doorlooptijd. Mede daarom is het belangrijk om alle partijen, ook inwoners en andere belanghebbenden, actief te informeren over de voortgang.
Wie heeft het ontwikkeld?
Het stappenplan vormt een verdieping van de stappen beschreven in “Aan de Slag” binnen de Gids Gezonde Leefomgeving. Het RIVM ontwikkelde dit stappenplan in samenwerking met GGD’en binnen het Programma Gezonde Leefomgeving, in opdracht van het ministerie van (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport).