1. Groen kan gezondheidsschade verminderen

• Effect op luchtverontreiniging: De aanwezigheid van groen kan de afstand tot verontreinigende bronnen zoals verkeer vergroten. Daarnaast kan groen in beperkte mate bijdragen aan de afvang van fijnstof en andere luchtvervuilende stoffen. Bij een verkeerde inrichting van de openbare ruimte kan groen echter ook zorgen voor een plaatselijke verhoogde concentratie van luchtverontreiniging. Dit komt dan doordat bomen in drukke straten de luchtstroming kunnen belemmeren, waardoor de luchtverontreiniging blijft hangen. Dit kan ook seizoensafhankelijk zijn, of er wel of geen blad aan de bomen zit.
• Reductie van hitte: Groen draagt bij aan het reduceren van (lokale) hitte, doordat het de opwarming vermindert door schaduw, verdamping en reflectie. Het type groen, omvang van de vegetatie en positionering van het groen bepaalt daarbij de mate waarin het kan zorgen voor een reductie van het zogenaamde hitte-eilandeffect. Dit is het verschijnsel dat het in steden vaak warmer is dan in het omliggende gebied. Daarnaast kan de schaduw van vooral bomen zorgen voor bescherming tegen overmatige blootstelling aan zonlicht (UV-straling) en hoge temperaturen.
• Reductie van geluidsoverlast: Groen kan op verschillende manieren geluidsoverlast verminderen. Allereerst kan groen geluid dempen. Ten tweede kan groen een rustgevend effect hebben, bijvoorbeeld door vogelgezang.

2. Groen kan fysiek en mentaal herstel bevorderen

• Uitzicht op groen en het gebruik ervan kan leiden tot positieve fysieke gezondheidseffecten, zoals een lagere bloeddruk, een lagere hartslag en vermindering van cortisolniveaus (stresshormoon). Een groene woonomgeving kan bijdragen aan het ervaren van minder angst en negatieve emoties, en een meer ontspannen gevoel. Ook kan groen zorgen voor het herstel van aandachtsmoeheid, waardoor men zich weer beter kan focussen en concentreren, zoals wordt beschreven in de Attention Restoration Theory (ART).
• Een relatief nieuw onderzoeksveld is de relatie tussen het immuunsysteem en groen. Verblijf in een groene omgeving kan een gunstig effect hebben op de werking van het immuunsysteem. Dit komt door de ontspanning en de stressreducerende werking die groen biedt. Daarnaast kan de blootstelling aan een diversiteit van micro-organismen in de natuurlijke omgeving de werking van het immuunsysteem stimuleren.

3. Groen kan gezond gedrag bevorderen

• Fysieke activiteit: Groen kan verleiden tot meer beweging, mits het groen voldoet aan bepaalde randvoorwaarden, zoals voldoende faciliteiten, passend bij het doeleinde van het gebruik (zoals recreatie of boodschappen doen) en goed toegankelijke en veilige paden voor iedereen. Daarnaast zijn er verschillen tussen leeftijdsgroepen, in hoe zij groen gebruiken voor bewegen.
• Sociale contacten: Groene plekken zoals parken, speeltuintjes, moestuinen en openbare sportvelden kunnen sociale interacties bevorderen, mits deze plekken van goede kwaliteit en goed onderhouden zijn, en mensen zich er veilig voelen.

4. Groen brengt ook gezondheidsrisico’s met zich mee

• Pollen: Bepaalde soorten groen (zoals windbestuivers) kunnen zorgen voor pollen in de lucht, met negatieve gevolgen voor de mensen die daar allergisch voor zijn. Het veranderende klimaat vergroot de afgifte van pollen en de duur van het pollenseizoen. Daarnaast kan de introductie van exotische planten nieuwe soorten pollen introduceren. Meer biodiversiteit en aanplant van verschillende soorten planten kunnen helpen klachten door pollen te verminderen.
• Een toename van ziekteverwekkers: Een groene omgeving kan meer ruimte en schuilmogelijkheden bieden aan teken, muggen, vogels, knaagdieren, en andere zoogdieren. Deze (plaag)dieren kunnen een reservoir vormen voor infectieziekten: Via urine, feces, speeksel, of een beet van deze dieren kunnen ziekteverwekkers, eventueel via de omgeving, worden overgedragen op de mens. Onder andere door klimaatverandering is het waarschijnlijk dat het aantal (plaag)dieren in stedelijk gebied zal toenemen.
• Allergieën: De gevonden resultaten over het verband tussen groen en allergieën zijn niet eenduidig. Pollen kunnen aan de ene kant allergische klachten verergeren bij mensen die daar gevoelig voor zijn. Anderzijds kan groen ook ervoor zorgen dat er minder allergieën voorkomen wanneer men er (op jonge leeftijd) veel mee in aanraking komt en minder gevoelig voor allergische reacties op het groen wordt.

De gezondheidsrisico’s van groen staan echter niet in verhouding tot de vele baten van groen. Aandacht voor het ontwerp en het beheer van groen kan de risico’s mitigeren. Zo speelt de keuze van de juiste soort boom of plant een belangrijke rol om blootstelling aan pollen en allergieën te verminderen. Het Bomenkompas van LUMC en de Soortentabel van de WUR helpen bij deze keuze.

Daarnaast helpt een goed beheer van groen tegen het aantrekken van (plaag)dieren die infectieziekten kunnen verspreiden. En met een goede voorlichting en informatievoorziening kunnen mensen beschermd worden tegen gezondheidsrisico’s van groen, zoals tekenbeten, huidirritatie door aanraking van bepaalde plantensoorten of de eikenprocessierups.

Lees voor meer informatie over de effecten van groen de Kennisbundeling Groen en Gezondheid. Dit rapport biedt een overzicht van de wetenschappelijke kennis rondom groen.

Lees over de effecten van groen op de gezondheid op de website van het RIVM en de GGD.

Hier de themafilm Groen, goed voor bijna alles