In deze stap verhelder je de vraagstelling en de (beleids)opgave, en bekijk je de lokale context. Maak hiervoor een compact overzicht van de belangrijkste lokale ontwikkelingen relevant voor de leefomgeving en gezondheid. Zorg dat de reikwijdte past bij de opgave en de schaal (buurt, wijk, gemeente, regio). Vul het overzicht aan na gesprekken met sleutelpersonen. Leg de uitkomsten, inclusief een eerste inschatting van kansen en bedreigingen, vast in een startnotitie, als uitgangspunt voor de verdere stappen.

Breng de (beleids)opgave in kaart en benoem welke regionale en gemeentelijke ontwikkelingen relevant zijn voor deze opgave. Probeer zicht te krijgen op regionale en gemeentelijke ambities & beleid en de (relatie met) uitvoeringsplannen en andere randvoorwaarden. Simpelweg: wat doet de gemeente al op het gebied van de gezonde leefomgeving? Bekijk hiervoor:

  • omgevingsvisies en omgevingsplannen;
  • de nota Volksgezondheid en bijbehorende visies en akkoorden zoals het AZWA of een sportakkoord;
  • uitvoeringsagenda op andere opgaven zoals een woonzorgvisie.

Bij 'Meer weten' vind je een overzicht van de algemene regelgeving en beleid over gezonde leefomgeving. Daarnaast kan het handig zijn om te kijken naar ander beleid uit de brede organisatie om op zoek te gaan naar mogelijke raakvlakken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan klimaatadaptatie, energietransitie, welzijn, mobiliteit, groene infrastructuur, bewegen, milieu, et cetera. Kijk ook naar eerder evaluatieonderzoek van soortgelijke trajecten of projecten met bruikbare uitkomsten voor dit huidige traject.

Bespreek bevindingen uit de beleidsopgave en de analyse van de lokale context vroegtijdig met belanghebbenden om de informatie uit stap A aan te vullen en te voorzien van context. Een verkennend gesprek helpt ook om behoeften, aandachtspunten en kansen vroegtijdig in beeld te krijgen.

Afhankelijk van de beschikbare tijd kun je deze gesprekken afzonderlijk voeren of meerdere partijen tegelijkertijd uitnodigen. Betrek in elk geval de opdrachtgevers en beleidsmedewerkers van de gemeente en/of provincie, zoals gebiedsregisseurs. GGD en de Omgevingsdienst zijn belangrijke adviseurs. Ga in deze fase ook in gesprek met (vertegenwoordigers van) inwoners. Zorg dat je een goede mix van inwonersgroepen bereikt; denk bijvoorbeeld ook aan kinderen, tienermeiden, ouderen en/of mensen met een beperking.

Verwerk de informatie uit de beleidsanalyse en de gesprekken in een startnotitie. Beschrijf daarin:

  • de belangrijkste doelen voor een gezonde leefomgeving (volgens meerdere partijen)
  • de belangrijkste kansen en bedreigingen (volgens meerdere partijen)

Afhankelijk van de lokale mogelijkheden en behoeften kan de startnotitie heel globaal zijn of meer uitgewerkt. Het blijft echter bij een oriëntatie, een eerste inschatting van doelen en kansen. Gebruik de startnotitie om vooraf een beeld te krijgen van mogelijkheden en beperkingen, qua proces en inrichting van de leefomgeving. Dit helpt om tijdig draagvlak te krijgen en om richting te geven en focus te houden in de volgende stappen.

Aandachtspunten bij stap 'Oriënteren'

Start met de hoofdzaken

Een te uitgebreide analyse in deze fase levert mogelijk weinig concrete aanknopingspunten op voor de lokale situatie en kan veel tijd kosten. Beschrijf daarom primair de lokale en regionale beleidsontwikkelingen die relevant (kunnen) zijn voor dit project.

Zorg voor bestuurlijk draagvlak voor de startnotitie

Zorg dat er vroegtijdig bestuurlijk draagvlak is voor de startnotitie. Dat is belangrijk, omdat bij mogelijk lastige keuzemomenten in een latere fase op deze notitie wordt teruggegrepen. Deze notitie schetst namelijk de kaders waarbinnen wordt gewerkt. Een heldere startnotitie helpt om onnodige discussies in een later stadium te voorkomen.

Benut koppelkansen

Check of de suggesties in de startnotitie optimaal zijn verbonden met andere opgaven, plannen en/of lopende activiteiten. Zo kunnen mensen en middelen efficiënter worden ingezet op verschillende opgaven tegelijk. Zie hiervoor ook de Handreiking Samenwerking.

Anticipeer tijdig op financiële impact

Laat de financiële of organisatorische haalbaarheid in deze eerste fase nog geen belemmering vormen. Deze aspecten worden in latere stappen wel belangrijk. Verken wel tijdig de (on)mogelijkheden voor (co)financiering, zodat je hier in een volgende fase op kunt voortbouwen.

Benoem belang monitoring en evaluatie

Besteed zo vroeg mogelijk aandacht aan evaluatie en monitoring van proces en uitkomsten, liefst al in de startnotitie. Benoem daarin ook kort de uitkomsten en adviezen uit eventuele eerdere evaluaties. Door voort te bouwen op eerdere evaluaties laat je ook zien hoe belangrijk de evaluatie van dit project zal zijn voor toekomstige projecten.

Meer weten over Oriënteren?

Als je je oriënteert is het in ieder geval van belang dat je voldoet aan, en gebruik maakt van, de wettelijk verplichte instrumenten. Wil je daar meer over weten? Kijk dan bij Wettelijke instrumenten. 

Je kunt deze lokale praktijkvoorbeelden lezen:

Waar kun je aan denken bij een gezonde leefomgeving? Er zijn verschillende beschrijvingen met leidende principes die je daarbij kunnen helpen. Let op: Deze instrumenten bevatten ook bijbehorende voorbeelden en uitwerkingen, daar hoef je je in deze fase nog niet in te verdiepen.

  • Het RIVM formuleerde 11 vertrekpunten, opgenomen in de Toolbox.
  • De GGD werkt vanuit 10 kernwaarden die zijn beschreven in de GGD Kernwaarden voor een gezonde leefomgeving.

Je goed oriënteren doe je samen met anderen. Andere professionals én bewoners hebben een andere, waardevolle blik op de situatie. Lees bij Samenwerken wie je kunt betrekken. Er zijn verschillende hulpmiddelen om je te helpen door dit proces. Op Procesinstrumenten zie je een selectie van behulpzame instrumenten gericht op gezonde leefomgeving: