Monitoring en evalueren doe je om te weten te komen of je ambities voor een gezonde leefomgeving worden bereikt. Dragen de plannen en maatregelen bij aan een gezonde(re) leefomgeving? In deze stap verzamel je gegevens over de doelen van je plannen (monitoring) en analyseer en beoordeel je deze om de effectiviteit van het uitgevoerde plan te bepalen (evaluatie).

Uitkomsten van monitoren en evalueren:

  • Leren - inzicht krijgen in wat werkt en wat niet werkt, zodat in huidige en toekomstige ruimtelijke projecten beleid en uitvoering kunnen worden bijgesteld en verbeterd;
  • Enthousiasmeren - zichtbaar maken wat je doet en bereikt, om zo de betrokkenheid of het draagvlak te vergroten;
  • Verantwoorden - laten zien of doelen zijn behaald en of de beschikbare middelen zinvol zijn besteed.

Monitoring en evaluatie leidt tot ruimte voor reflectie, maatwerk en beter onderbouwd beleid. Op basis van de bevindingen kun je gezonde leefomgevingsmaatregelen verbeteren, nieuwe interventies ontwikkelen of prioriteiten bijstellen. Zo vormen de resultaten van de evaluatie het uitgangspunt voor het vervolgtraject én voor nieuwe ruimtelijke projecten.

Monitoren doe je zowel op de inhoud als op het proces. Voor de inhoud beantwoord je de vraag ‘zijn je doelen behaald?’. Hiervoor kijk je naar:

  • Uitvoering 
    Onderzoek of de maatregelen zijn uitgevoerd zoals bedoeld. Zijn alle maatregelen gerealiseerd? Waren er knelpunten tijdens de uitvoering?
  • Bekendheid en gebruik 
    Onderzoek in hoeverre inwoners of specifieke doelgroepen bekend zijn met de maatregelen en er ook gebruik van maken. Hoe zijn de maatregelen onder de aandacht gebracht? Hebben de communicatiemiddelen de juiste mensen bereikt?
  • Waardering 
    Onderzoek hoe inwoners en andere gebruikers de maatregelen beoordelen.

Het monitoren van het proces richt zich op de uitvoering van de verschillende stappen en de voortgang ervan. Onderzoek via interviews of focusgroepen de succes- en faalfactoren van het proces:

  • welke partijen zijn betrokken geweest en welke bijdrage hebben deze partijen geleverd?
  • hoe is de samenwerking tussen de partijen verlopen?
  • in hoeverre zijn afspraken nagekomen?

Leg dit vast in een monitoringsplan en voer het uit. Voor monitoring heb je (veel) data nodig. Maak hiervoor zoveel mogelijk gebruik van bestaande monitors (zoals de verschillende Gezondheidsmonitors), onderzoeken en/of datasets. Informeer bij je eigen onderzoeksafdeling of bij je lokale GGD welke bestaande databronnen relevant kunnen zijn voor jouw monitoring.

Analyseer en duid de uitkomsten van monitoring (stap A). Doe dit samen met betrokken partijen. Ga na of de resultaten die je hebt opgehaald overeenkomen met de vooraf gestelde doelen. Zo niet, onderzoek dan hoe dit komt.

Gebruik de uitkomsten van de evaluatie (stap B) om het bestaande beleid en de aanpak waar nodig aan te passen.

Aandachtspunten bij stap 'Monitoren en evalueren'

Start tijdig

Begin al tijdens de stap oriëntatie met de voorbereiding van monitoring en evaluatie. Doe dat in ieder geval vóór de implementatiefase. En reserveer er tijd en middelen voor. Alleen op die manier kun je het gebruiken om te leren en voor het bijsturen tijdens de uitvoering. Ook voorkom je dat deze stap door gebrek aan tijd en middelen niet (voldoende) wordt uitgevoerd.

Combineer kwalitatief en kwantitatief onderzoek

Zo ontstaat een completer beeld van zowel de resultaten als de ervaringen van betrokkenen; het gaat om tellen en vertellen.

Werk samen

Monitoren en evalueren doe je samen. Stel daarom samen met het kernteam en samenwerkingspartners een onderzoeksplan op waarin je o.a. de financiering en onderzoeksmethode vastlegt.

Betrek de juiste expertise

Wanneer de juiste expertise of capaciteit ontbreekt in het team, kijk dan of een andere partij kan ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan de GGD als gemeentelijk adviseur. Zij hebben expertise over gezondheid en leefomgeving en kennis over onderzoeksmethoden.

Hanteer realistische verwachtingen

Verwacht op korte termijn geen grote veranderingen. Het is niet realistisch dat aanpassingen in de leefomgeving op korte termijn leiden tot meetbare verbeteringen in gezondheid, welzijn of leefstijl. Dergelijke effecten worden vaak pas na meerdere jaren zichtbaar en meetbaar. Tevredenheid van betrokken partijen en bewoners en gebruik van de leefomgeving kun je wel in een vroegtijdig stadium monitoren en evalueren.

Meer weten over 'Monitoren en evalueren'?

Zoek je praktijkvoorbeelden? Lees dan onderstaande lokale voorbeelden:

Zoek je houvast bij monitoren en evalueren? Check of (een van) de instrumenten die je in een eerdere stap hebt gebruikt hier ook handvatten voor biedt, of gebruik een van deze instrumenten:

Bovenstaande instrumenten kun je gebruiken bij monitoren én evalueren. De instrumenten hieronder richten zich vooral op monitoren: