Een boom die schaduw biedt op een warme dag, een park met rustgevende natuurgeluiden of een recreatiegebied waar je met je vrienden een rondje gaat hardlopen. Verschillende typen groen in de buitenruimte bieden verschillende kansen voor gezondheid. Welk groen heeft nu welk effect op de gezondheid? Wat is daarover bekend? En wie heeft het meeste baat erbij? De Gezond Groen Wijzer beschrijft dit voor 14 typen groen en helpt op die manier gemeenten bij het maken van gezonde keuzes.
Groen in de buitenruimte draagt bij aan de mentale en fysieke gezondheid van mensen. Er komt steeds meer bewijs over de positieve effecten van groen. Maar door ruimtedruk dreigt groen te verdwijnen. Het vraagt daarom om een volwaardige plek in ruimtelijke plannen. Zorg daarom allereerst dat er ruimte is voor groen. Gebruik daarvoor de Vuistregels (gezond) Groen. Pak daarna deze Gezond Groen Wijzer erbij voor de keuze van het type groen.
Thema's
Thema's
Gezond groen, 3-30-300, GIOS, vergroening, herinrichting, snippergroen, biodiversiteit, klimaatadaptatie, klimaat, beleving, groenbeheer, groenonderhoud, infectieziekten, teken, spelen, bewegen, sporten, ontmoeten, vuistregels, groenblauw, groennetwerk, wateroverlast, verkoeling, hitte.
Gebruik instrument
Planfase
Te gebruiken in de volgende stappen:
- Huidige situatie plangebied
- Ambitie en visie
- Planvorming
- Monitoring en evaluatie
Zie ook 'Aan de slag' voor meer informatie.
Methode en product
De Gezond Groen Wijzer helpt gemeenten en hun adviseurs (zoals GGD) om weloverwogen keuzes te maken vanuit gezondheidsperspectief. Voor 14 typen groen biedt de Wijzer inzicht in:
- De betekenis voor de mentale en fysieke gezondheid van het groentype;
- Voor wie dat type groen het meest relevant is;
- De randvoorwaarden die in relatie tot gezondheid van belang zijn;
- Op hoofdlijnen aanbevelingen voor het ontwerp, inrichting en beheer.
Je kunt de Gezond Groen Wijzer en de Vuistregels Groen gebruiken samen met de Vuistregels voor een beweegvriendelijke omgeving en de Handvatten voor ontmoeten. De vuistregels en handvatten zijn tegelijkertijd door het RIVM ontwikkeld en kunnen elkaar versterken.
Toelichting
Met de Gezond Groen Wijzer is het beter mogelijk om slimme keuzes te maken vanuit gezondheidsperspectief over groen in ontwerp, uitvoering en beheer van de buitenruimte. De Gezond Groen Wijzer besteedt aandacht aan zowel openbaar als privégroen.
De volgende 14 typen groen zijn in de Wijzer opgenomen:
- groen dak
- groene gevel
- geveltuinen
- groene tuinen en balkons
- bomen
- groene wegberm
- plantsoenen en postzegelparken
- groene speelplek
- wadi
- park
- moestuinen
- braakliggend terrein
- groenblauwe corridor
- natuur- en recreatiegebied
Deze Gezond Groen Wijzer is gebaseerd op de beschreven mechanismen uit de Kennisbundeling Groen en Gezondheid (Den Hertog et al., 2022), andere aanvullende wetenschappelijke literatuur en kennisoverzichten, en inschattingen van experts (‘expert judgement’). Vaak gaat het om veronderstelde effecten. Over de relatie tussen specifieke typen groen en gezondheid is nog weinig overzichtsliteratuur beschikbaar.
Benodigde gegevens & expertise
De Gezond Groen Wijzer is ontwikkeld voor alle professionals die werken aan een gezonde leefomgeving. Er is geen specifieke voorkennis nodig, wel is de Kennisbundeling Groen en Gezondheid een handige bron voor verdieping.
Ontwikkeling
Oorsprong en opdrachtgever
De Gezond Groen Wijzer is ontwikkeld door RIVM. Dit was onderdeel van het Programma Gezonde Leefomgeving (PGLO) in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Evaluatie instrument
De Gezond Groen Wijzer is geen compleet overzicht, en is een wijzer die in ontwikkeling blijft.
In 2026 wordt de Gezond Groen Wijzer, samen met de Vuistregels Groen, verder getoetst in de praktijk.
Laatste versie
Januari 2026
Gebruiksvoorwaarden
Er zijn geen aanvullende gebruiksvoorwaarden.
Vragen & contact
Stel je vragen, opmerkingen of suggesties over het instrument via gezondeomgeving@rivm.nl.