Het werken aan een gezonde leefomgeving vraagt om nauwe samenwerking tussen professionals uit verschillende beleidsdomeinen, instellingen en organisaties. Dit blijkt gemakkelijker gezegd dan gedaan. Betrokken professionals hebben vaak verschillende achtergronden met andere perspectieven, drijfveren, werkwijzen, middelen en een ‘eigen taal’. Hoe vind je elkaar, hoe leer je elkaar begrijpen?
Deze handreiking biedt handvatten rondom vijf thema’s om het samen werken aan een gezonde leefomgeving succesvol vorm te geven en het gesprek hierover tussen verschillende domeinen op gang te brengen. Bij deze handreiking hoort een set vragen. Deze vragenset helpt om op een laagdrempelige, gestructureerde manier het gesprek over samenwerking te starten en/of voort te zetten.
Thema's
Domeinoverstijgende samenwerking, samenwerken aan een gezonde leefomgeving, taal, vakjargon, bruggenbouwen, gebiedsontwikkeling, projectontwikkelaars, betrokkenheid, eigenaarschap, vertrouwen, terminologie, gelijkwaardige samenwerking, gelijkwaardigheid, open communicatie, processen, rollen, taken, functies, evalueren, reflecteren, draagvlak, verbinding, borgen en borging.
Gebruik instrument
Planfase
Te gebruiken in de volgende stappen:
- Huidige situatie plangebied
- Ambitie en visie
- Planvorming
- Monitoring en evaluatie
Zie ook 'Aan de slag' voor meer informatie.
Methode en product
De handreiking en vragenset is ingedeeld in de volgende vijf thema's:
- Gezamenlijke taal ontwikkelen (of elkaars taal gaan begrijpen)
- Betrokkenheid krijgen en behouden
- Investeren in vertrouwen en gelijkwaardigheid
- Rollen en taken afstemmen
- Evalueren en reflecteren
Je bepaalt zelf met welk thema en dus met welke vragen je aan de slag gaat.
De vragen binnen de vragenset stimuleren reflectie, het delen van ervaringen en het maken van afspraken over samenwerken. Bij het gebruik van de vragenset raden we aan om een gespreksleider aan te stellen. Verdere instructies zitten bij de set. Het gesprek kan zowel fysiek als digitaal plaatsvinden.
De thema's en vragen zijn zowel geschikt voor het samenwerken in nieuwe projecten, programma's of initiatieven, als voor het verbeteren van lopende samenwerkingen.
Toelichting
Deze handvatten komen uit de praktijk zelf. Het RIVM verzamelde de best practices en expert opinions tijdens vele workshops, gesprekken en interviews binnen het Programma Gezonde Leefomgeving (PGLO) en het RIVM-onderzoek Samenwerken voor een gezonde leefomgeving met regionale en lokale netwerkpartners (SLIM).
Benodigde gegevens & expertise
Er is geen voorkennis of expertise nodig. Wil je ervaringen uitwisselen met andere professionals? Dan raden we je aan lid te worden van het netwerk Maak Ruimte voor Gezondheid.
Ontwikkeling
Oorsprong en opdrachtgever
De handreiking combineert inzichten vanuit het Programma Gezonde Leefomgeving (PGLO) en het RIVM-onderzoek Samenwerken voor een gezonde leefomgeving met regionale en lokale netwerkpartners (SLIM). Het Programma Gezonde Leefomgeving is gefinancierd door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Evaluatie instrument
De handreiking is vanaf begin 2026 verspreid onder gemeenten en GGD’en.
In bijeenkomsten en workshops zal worden getoetst hoe dit bijdraagt bij het vormgeven van de domeinoverstijgende samenwerking en wat eventueel nog meer nodig is.
Laatste versie
Januari 2026
Gebruiksvoorwaarden
Er zijn geen aanvullende gebruiksvoorwaarden.
Vragen & contact
Stel je vragen, opmerkingen of suggesties over het instrument via gezondeomgeving@rivm.nl.