Hoe gezond is jouw gemeente of provincie? Met de Stapeltool kun je zelf kaarten maken voor jouw eigen gebied. Aan de hand van deze kaarten is het mogelijk om met elkaar in gesprek te gaan over de kwaliteit van de leefomgeving. Dit helpt bij het maken van beleid en het kiezen van interventies en maatregelen.
De omgeving heeft zowel een positieve als negatieve invloed op onze gezondheid. Gezond ruimtelijk beleid houdt rekening met de aspecten in de leefomgeving die de gezondheid bevorderen én beschermen. Op de kaarten staat voor een aantal indicatoren hoe groot de relatieve druk is op de gezonde leefomgeving.
Met deze kaarten maak je inzichtelijk dat deze druk overal anders is. Niet iedereen wordt evenveel blootgesteld aan omgevingsfactoren. Zo ervaren mensen in wijken met een lagere sociaal-economische status vaker meer negatieve invloeden. Ook persoonlijke kwetsbaarheid speelt een rol. Ruimtelijk beleid is daarom belangrijk om gezondheidsongelijkheid tussen bevolkingsgroepen te verminderen.
Thema's
Gezondheidsverschillen, omgevingsfactoren, kwetsbaarheid, gezondheidsbescherming, geluid, lucht, fijnstof, stikstofdioxide, hitte, wateroverlast, kans op overstroming, gezondheidsbevordering, groen, sport, bewegen, nabijheid voorzieningen
Gebruik instrument
Planfase
Te gebruiken in de volgende stappen:
- Huidige situatie plangebied
- Ambitie en visie
- Planvorming
- Monitoring en evaluatie
Zie ook 'Aan de slag' voor meer informatie.
Methode en product
In de Stapeltool doorloop je een aantal stappen:
- Selecteert een gemeente of provincie;
- Geef aan welke omgevingsfactoren je wilt meenemen;
- Bepaal hoe zwaar je een factor wilt laten meewegen.
Daarna wordt een berekening gemaakt en een stapelkaart getoond. De kaart bestaat uit hexagonen met scores. Daarin is af te lezen of de druk lager, gelijk of hoger is dan het gemiddelde in het geselecteerde gebied.
Toelichting
In de Stapeltool kan je voor een aantal indicatoren zien waar de leefomgeving de gezondheid beschermt en bevordert. Ook is te zien waar de bevolking meer of minder kwetsbaar is voor de gevolgen van de leefomgeving op gezondheid. Maar deze set aan indicatoren is nog niet volledig. Zo missen bijvoorbeeld:
- Geurhinder; deze data zijn landelijk niet uniform beschikbaar
- PFAS en andere Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS)
- Gezondheidsgeletterdheid; deze data zijn niet landsdekkend beschikbaar
- Indicatoren van een gezonde voedselomgeving
Voor de analyses op lager schaalniveau zijn ook kaarten nodig die uitgaan van de regionale en lokale situatie en dus ook gebruik maken van regionale en lokale gegevens. Op het moment dat deze gegevens beschikbaar zijn is het met deze kaartmethode relatief eenvoudig deze nog toe te voegen.
Benodigde gegevens & expertise
Om de kaarten in de Stapeltool goed te kunnen duiden, is het eerst belangrijk om precies te begrijpen hoe de leefomgeving de gezondheid van inwoners beïnvloedt. Het narratief Gezondheid en Ruimte legt dit stapsgewijs uit en geeft aan waar kansen liggen. In het bijbehorende kaartverhaal is te zien hoe omgevingsfactoren en kwetsbaarheid van de bevolking in Nederland en regionaal bij elkaar komen. Deze Stapeltool is de vervolgstap, waarmee je de vertaling maakt naar de eigen gemeente of provincie.
Voor de duiding van de kaarten kan het nuttig zijn om de lokale GGD te betrekken.
Ontwikkeling
Oorsprong en opdrachtgever
De Stapeltool is ontwikkeld door het RIVM. Dit project was onderdeel van het programma Gezonde Leefomgeving in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Evaluatie instrument
De Stapeltool is tijdens de ontwikkeling ter toetsing voorgelegd aan experts van GGD’en en ministeries.
Laatste versie
Januari 2026
Gebruiksvoorwaarden
Er zijn geen aanvullende gebruiksvoorwaarden.
Vragen & contact
Stel je vragen, opmerkingen of suggesties over het instrument via gezondeomgeving@rivm.nl.